RSS feed

Tagarchief: zebrapaden

Symboliek op haar mooist

Symboliek is op haar mooist als zij onbedoeld is en toch klopt.

Zoals hier, waar een oproep om voor elkaar te zorgen in éénzelfde gebaar een zebrapad uitdeelt, perfect in de looplijn.

Corona symboliek (1)Corona symboliek (2)

Goed gezien?

Geplaatst op

Eerder belichtte ik op deze blog al eens het onder verkeersdeskundigen woedende (nou ja) debat over de beste manier om voetgangersoversteken te markeren.

Deze voorlopig onbeslechte discussie kan samengevat worden in de volgende vragen:

  • Zijn de klassieke zebrastrepen het meest zichtbaar en duidelijkst?
  • Of is de dwarse onderbroken lijn verkieslijk, want goedkoper en met de dwarse positie beter het van chauffeurs verwachte gedrag ondersteunend?

Tijdens mijn verblijf in Praag zag ik een variant die ik nog nergens eerder tegenkwam: een combinatie van beide, zo te zien ingegeven door de behoeften van slechtzienden. Want het klopt natuurlijk, zowel met de summiere dwarsstrepen als met de uitbundige zebra’s moeten die weggebruikers tijdens hun oversteek vertrouwen op hun oriëntatie en hun vermogen om in een rechte lijn te lopen.

Dan is een geleidelijn over de straat nog niet zo’n kwaad idee.

Merkwaardig wel: die vertrekt en eindigt op een paal. Dat lijkt op het eerste gezicht sadistisch, maar als het een standaarduitvoering is, worden die palen wellicht ideale merkpunten: hier begint / eindigt de oversteek.

Benieuwd of de slechtzienden zelf dit goed gezien vinden of net niet.

Praag Voetgangers

Voetgangersstraat

Geplaatst op

Op gevaar af de indruk te wekken dat zebrapaden het belangrijkste thema waren op onze studiereis door Baskenland, wil ik het er toch nog één keer over hebben.

Startpunt: onderstaand kiekje genomen in de wijk Bilbaose (sic) wijk Portugalete.

Voetgangers prioriteit

Curieus genoeg zien we om te beginnen wat er niet is: de ontbrekende streep. Een mooi voorbeeld van hoe onze geest vaak genoeg heeft aan een aanzet om het plaatje zelf af te maken.

Voorts valt ons oog op de tekst “Oinezkoak lehentasuna”. Alvast voor buitenlanders is het een ongemeen effectieve snelheidsremmer. Het is Baskisch is voor “Voetgangers hebben voorrang” en dat weet ik niet omdat mijn Baskisch zo goed is, wel omdat Baskenland voorbeeldig tweetalig is. Boven het voetgangersfiguurtje staat, zo durf ik aan te nemen, hetzelfde in het Spaans: “Prioridad Peaton”.

We hebben dus te maken met wat we het voetgangersequivalent zouden kunnen noemen van een fietsstraat bij ons: de auto mag er door, maar de voetganger heeft prioriteit. Of het in de praktijk ook zo werkt? Misschien op de drukste momenten, wanneer de critical mass haar gewicht in de schaal legt. Op andere momenten allicht niet. Daarvoor is de straatinrichting te klassiek: links en rechts een strook die aanvoelt als een trottoir met objectenzone, in het midden iets wat toch alle kenmerken van een rijstrook heeft. De dwarsrelaties zijn niet zichtbaar en door de rechte boordstenen en de laanbeplanting ligt de klemtoon op de lengteas.

Niettemin is deze straat een stuk voetgangersvriendelijker dan wat wij in onze stadswijken gewend zijn. Dat is wat mij betreft vooral te danken aan de bijna-volstrekte afwezigheid van geparkeerde auto’s. Geen ijzeren haag links en rechts scheelt meer dan een slok op de borrel voor de oversteekbaarheid van een straat. Een kind dat plots uit zo’n haag tevoorschijn komt, je wil er niet aan denken.

Ik schrijf het even op vanwege het idée fixe dat ik steeds vaker hoor: “in een zone 30 horen geen zebrapaden”. Klopt als een bus, maar alleen als de zone 30 echt een zone 30 is. Dit wil zeggen: er wordt langzaam gereden, er is geen al te hoge intensiteit van autoverkeer, het aandeel bussen en vrachtwagens is beperkt én er is een goed zicht op de voetgangers op het trottoir. Van zodra aan één van deze voorwaarden niet is voldaan, zijn zebrapaden een ‘noodzakelijk kwaad’. Bij ons geven zebrapaden de voetgangers immers rechten (voorrang bij het oversteken), maar beperken ze ook hun bewegingsvrijheid: bij aanwezigheid van zo’n streepjescode mag er 30 meter links en rechts niet meer overgestoken worden – wat chauffeurs nogal eens doet denken dat in de rest van de straat het rijk van hen is. Wat mij betreft heeft de Voetgangersbeweging dan ook een punt als ze ijvert voor de afschaffing van die regel.

Over schuinsmarcheren in Berlijn, Delft en Donostia – San Sebastian

We blijven nog even bij de zebrapaden. De geschiedenis van het verkeer sinds de opkomst van de auto is er één van disciplinering, in de eerste plaats die van de andere weggebruikers. Cru gesteld: de verdwijning van het paard dwong de actieve weggebruikers in het gareel.

Was het schuin oversteken van een kruispunt tot dan de normaalste zaak van de wereld, plots moest dat in ‘hoeken’ gebeuren. Nu is de logica omgekeerd: het heel ‘natuurlijke’ schuine oversteken is nu bijzonder geworden.

Zo bijzonder dat hedendaagse verkeerskundigen in katzwijm vallen wanneer ze er oog in oog mee komen te staan. Dan worden de fototoestellen bovengehaald.

Dat deed ik alvast enkele jaren geleden in Berlijn, bij deze ‘vierkant groen’ vlakbij het vroegere Checkpoint Charlie. De voetgangers hebben er op zeker moment in Alle Richtingen Groen, waardoor de regeling af en toe in de literatuur ook wel eens onder het verschrikkelijke acroniem ‘ARG’ opduikt – niet te verwarren met het Antwerpse “(hieël) aarg”.

Berlijn1 657

Bemerk dat de Berlijners hier eenvoudige stippellijnen gebruiken in plaats van zebra’s: nog minder verf en nog minder kans op gladheid dan in Bilbao. Tijdens onze vorige studiereis naar Hamburg leidde dit tot het Grote Zebrapadendebat

Die brave Pruisen bleken zo gedisciplineerd dat ze ook in deze situatie nog in hoeken bleven oversteken. Vrijheid is een vreemd ding als je er niet aan bent gewend.

Enkele weken geleden kiekte ik de onderstaande variant in Delft. Hier gaat het om een niet-lichtengeregeld kruispunt, waar schuinsmarcheren maar ook ‘schuinsfietsen’ actief worden aangemoedigd met een shared space-inrichting. De basisgedachte: veiligheid door onzekerheid – een moeilijk concept om uit te leggen, maar doorgaans werkt het wel (“Dankzij de risicohomeostase!”, roepen onze studenten nu in koor).

Delft shared space

In Donostia – San Sebastian, met een aandeel van 53% voetgangersverplaatsingen in de modal split allicht één van de best scorende ‘wandelsteden’,  lusten ze er ook pap van. Daar is op enkele belangrijke kruispunten de ‘vierkant groen’ zelfs aangevuld met een ‘diagonaal groen’, want ook die relatie kreeg een verkeerslicht.

Diagonaal groen San Sebastian

In België hebben we ook enkele ‘vierkant groens’ (of zijn het ‘vierkanten groen’?), maar ik vermeld ze maar even niet met naam en toenaam. Strikt genomen zijn ze niet legaal. Ook hier steekt de wegcode weer stokken in de wielen: 61.3.2. Wanneer de verkeerslichten op een kruispunt geplaatst zijn, mogen het groene of oranjegele licht slechts verschijnen wanneer de rode lichten branden voor het verkeer dat uit de dwarswegen komt.” Groen geven aan de voetgangers in de ene richting terwijl ook voetgangers in de andere richting groen hebben kan dus niet – een onbedoeld gevolg van het impliciete voorruitperspectief dat veel regels in onze wegcode parten speelt.

Wie legaal dwars over een kruispunt wil kunnen lopen, moet ook een beetje dwars kunnen denken.

Of hoe iets perfect logisch kan lijken, maar het bij nader inzien helemaal niet is.

Een streepje minder

Van Brugge naar Bilbao. Tegenwoordig is het maar een kleine stap voor de mensheid. En dus zetten we hem moeiteloos, samen met een select gezelschap Vlaamse verkeerskundigen (in spe).

Op wandel in de stad waren de zebrapaden één van de dingen die ons het eerst opvielen. De Basken bleken zowel gul als zuinig met hun strepen.

Gul: op de grote voetgangersassen wordt er niet beknibbeld op de breedte. De oversteken zijn royaal bemeten om grote aantallen voetgangers ruim baan te geven.

Zuinig: hier en daar laten de Baskische wegbeheerders een streepje weg. Eén per rijstrook om precies te zijn.

Baskenland studiereis 2017 (242)

Het gladheidsprobleem wordt ook bestreden met reliëfpatronen in de strepen

Is dit ingegeven door kostenbewustzijn? Of is het bedoeld om voetgangers makkelijk te kunnen laten inschatten hoeveel rijstroken ze moeten dwarsen?

Verschillende hypotheses werden geformuleerd, maar uiteindelijk bleek het antwoord eenvoudig en voor de hand liggend: het is een motorfietsvriendelijke maatregel. Motorfietsen krijgen een streepje voor door een streepje minder.

Wetende dat verf op de rijweg nogal eens aanleiding geeft tot gladheid, nog niet zo’n gek idee. Zeker niet in een stad waar het regelmatig regent én waar Vespazwermen tot het normale decorum behoren.

Baskenland studiereis 2017 (462)

De Belgische wegcode stipuleert dat de ruimte tussen de strepen zo’n 50 cm moet bedragen, maar het mag duidelijk zijn dat de door de Basken bedachte uitvoering perfect herkenbaar blijft als een oversteekplaats voor voetgangers…

Foutgestreept?

Een tijdje geleden schreef ik een stukje over het gaybrapad ofte het regenboogpad dat tegenwoordig in Nederlandse steden opduikt als symbool van hun tolerantie tegenover lgbt’s, wat staat voor lesbische vrouwen, gay men, bisexuals & transgenders. (mag ik wat heimwee hebben naar het lekkerder bekkende ‘holebi’s’?)

gaybrapad

Ik verwees toen naar de Nederlandse verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen die er problemen mee had. Niet vanwege de boodschap, wél omdat de afwijkende vormgeving twijfel zou kunnen zaaien over het statuut van de plek: is het nu een zebrapad of niet? Ik zette daar enkele tegenargumenten tegenover: de regenboogpaden spreken een verblijfstaal die beter past in de zones 30 waarin ze liggen, ze vallen nog beter op en de weggebruikers begrijpen de paden wel degelijk als zebrapaden.

Nu ik erover nadenk is dat zelfs een mooie onderliggende boodschap: doorheen de verschillen toch de gemeenschappelijke noemer zien. Gay, lesbisch, bi, transgender of hetero, we zijn allemaal mensen.

Ik besloot mijn betoog met de vaststelling dat de regenboogpaden overlangse strepen hebben, “waardoor de kans op juridische ‘verwarring’ met een echt zebrapad verwaarloosbaar is.”

Nu blijkt dat uitgerekend dit laatste ze misschien wel effectiever maakt dan onze klassieke zebrapaden. Want, eerlijk, ik had er nooit eerder bij stilgestaan, maar van de week vond ik op een Nederlandse site een interessante kanttekening terug van een andere Nederlandse psycholoog.

Frits Visser stelt dat onze voetgangersoversteekplaatsen “psychologisch verkeerd in elkaar steken: de strepen zijn langsstrepen voor het rijverkeer, zoiets als voorsorteerstrepen zonder pijlpunt, dat geeft geen prikkel om op te letten of af te remmen. Terwijl ze voor de voetganger een reeks visuele blokkades vormen dwars op hun looprichting. Het zou juist andersom moeten zijn: dwarsstrepen over de rijweg waar de voetganger in lengterichting overheen of tussendoor loopt.”

Als alternatief stelt hij voor: “twee duidelijke brede strepen overdwars met daartussen een gekleurde ruimte (kleur wettelijk uniform vast te stellen) en aan de aanrijkant voorzien van een onderbroken streep plus haaientanden vóór de brede streep, aan de afrijkant van een onderbroken streep aan de binnenzijde van de voetgangersoversteekplaats. Daarmee is dan gelijk geregeld dat rijverkeer niet via de linkerweghelft mag oversteken.”

oversteekplaats-voetgangers-duitsland

Ver gezocht? Denk de haaientanden weg en we houden over wat in Frankrijk (“passage clouté”) en Duitsland al vrij courant is. Tijdens de Hamburgreis met onze verkeerskundestudenten leidde dat tot boeiende debatten tussen voor – en tegenstanders.

De tegenstanders uitten hun bezorgdheid over de zichtbaarheid. De voorstanders wierpen de vraag op: waarom ingewikkeld als het ook eenvoudig kan? Vrij vertaald voor een wereld die vooral met een economische bril naar de dingen kijkt: waarom met veel verf als het ook met weinig kan?

Zelf behoorde ik tot het kamp van de twijfelaars. Maar intussen heb ik me gerealiseerd dat dwarsliggers meestal toch wel het beste zijn.

Intussen in Maastricht

Geplaatst op

Gaybrapad

Het kan niet op met onze studenten Verkeerskunde. Mijn verslag over de studiereis naar Hamburg heeft amper een aanvang genomen of we zijn intussen alweer in Maastricht geweest.

Daar werden we onder meer verrast door dit regenboogpad. Ik had meteen een (nu ja) donkerbruin vermoeden dat het een statement betreft om te benadrukken dat Maastricht elke seksuele geaardheid accepteert. En jawel: wat gesneukel op het internet leert me dat dit inderdaad de boodschap is. Er liggen blijkbaar ook al zo’n paden in Utrecht, Tilburg, Leiden, Rotterdam en Zwolle.

De Nederlandse verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen blijkt het geen goed idee te vinden: “Nog afgezien van het feit dat formeel een gekleurd zebrapad niet rechtsgeldig is, denk ik dat het verkeer ook niet de plek is om dergelijke statements te maken.”

Tertoolen vindt dat zebrapaden vooral gebaat zijn met duidelijkheid, zo niet “bestaat het gevaar dat verkeersdeelnemers niet goed meer kunnen inschatten of ze nu wel of niet met een zebrapad te maken hebben. ”

Als het gaybrapad nu gelegen had op een drukke invalsweg, dan had ik de verkeerspsycholoog volmondig gelijk gegeven. Maar alvast in Maastricht ligt het in een zone 30 waar fietsers en voetgangers de dienst uitmaken. Slechts af en toe komt er gemotoriseerd verkeer voorbij.

De functie van het pad lijkt me hier dubbel: enerzijds aan de voetgangers suggereren waar ze het best oversteken, anderzijds de fietsers en het gemotoriseerd verkeer attenderen op mogelijke oversteekbewegingen. Het komt me voor dat een gaybrapad die taken vervult met brio. Misschien zelfs nog net iets beter dan een ‘normaal’ zebrapad, gewoon omdat het meer opvalt.

Bovendien komt zo’n regenboog in wat toch vooral een verblijfsomgeving is (het Vrijthof, voor wie Maastricht een beetje kent) niet onnodig verkeerstechnisch over. De Maastrichtenaars hebben hun strepen bovendien bewust (en anders dan in de hoger genoemde steden) overlangs gelegd, waardoor de kans op juridische ‘verwarring’ met een echt zebrapad verwaarloosbaar is.

Enfin, de fijnproevers hebben het al door: Tertoolen pleit voor homogene zebrapaden, ik (hier en daar) voor heterogene. Ik zou niet direct weten welk standpunt nu het meest gayvriendelijk is.

Zebrapad in Delfts blauw

Twee keer anders.

Eén: een zebrapad op de Hasseltse Grote Markt werd voorzien van porseleinblauwe strepen door keramiekkunstenaar Piet Stockmans. Nog eens wat anders dan de klassieke zwarte bandensporen. “Lees dit met je gevoel” staat er op geschreven, voor de voetgangers. Voor de automobilisten is er geen boodschap. Omdat ze geen gevoel hebben, of omdat ze het toch niet zouden zien? Waarschijnlijk het laatste. Een mens mag al blij zijn als een automobilist notie neemt van het zebrapad, olifant in een porseleinenwinkel die hij is.

Twee: door de straat autovrij te maken verandert het gebruik van de ruimte drastisch. De belangrijkste beweging van de voetgangers is niet langer het dwarsen van de straat. En in plaats van maar een smalle ‘doorwaadplaats’ wordt de hele ruimte door hen benut. Toch is het zebrapad niet helemaal functieloos geworden: het is opmerkelijk hoe mensen die naar de overkant willen de neiging behouden om dat ter hoogte van het zebrapad te doen.

Het project ‘Crossoverwalk’ dateert al van 2007 en omvatte in totaal zo’n 19 oversteken die door kunstenaars onder handen werden genomen. En natuurlijk was er een advocaat die klacht neerlegde omdat de eigenzinnige zebrapaden voor ‘verwarring’ zorgden. Twee kunstzinnige zebrapaden liggen er vijf jaar later nog.

Van de verwarde advocaat heb ik geen nieuws.