RSS feed

Tagarchief: publiek domein

Het Bilbao-effect: de andere helft van de waarheid

Geplaatst op

In afwachting van het Kasterlee-effect (een plotse omslag in het Vlaamse mobiliteitsbeleid ten gunste van de kwetsbaarsten als gevolg van een dodelijk ongeval met fietsers), keren we terug naar Baskenland.

Want ik had het hier al verschillende keren over Bilbao, maar nog niet over het Bilbao-effect. En dat is sinds 20 jaar onmogelijk geworden.

Bilbao-effect

Wikipedia omschrijft het effect als het fenomeen waarbij de bouw van een door een bekend architect ontworpen markant gebouw leidt tot een rijkere of belangrijkere stad. In Bilbao was dat dus het door Frank Gehry ontworpen Guggenheim Museum dat de sombere industrie- en havenstad deed verpoppen tot een hippe cultuurmagneet.

Kwam het echt alleen maar door het museum? Natuurlijk niet. Ook al is het belang van het in 1997 geopende museum met z’n 1 miljoen bezoekers per jaar en een terugverdientijd van amper 3 jaar moeilijk te overschatten (wie zei daar dat cultuur alleen maar geld kost?), het museum was ‘slechts’ het meest zichtbare en spectaculaire onderdeel van een veel breder programma.

Dat omvatte onder meer de restauratie en herbestemming van het rijkelijk aanwezige historisch erfgoed, het terugdringen van de rol van de auto in de stad en de daarmee sporende (sic!) reorganisatie van het openbaar vervoer: de reeds besproken bouw van een metro, de uitbouw van een busnetwerk (de ‘Bilbobus’) en de wederintrede van de tram.

Trams Bilbao

Waar verleden en toekomst elkaar ontmoeten… Omdat veel straten in de stad te smal zijn voor twee tramsporen, bestaat een belangrijk deel van het net uit een enkelspoor met een passageplek (hierboven) waar trams elkaar kunnen kruisen.

Bilbao tram gras

De tram als bijdrage aan de vergroening van de stad? Met groene beddingen werd het maatschappelijk draagvlak voor de (op)nieuwkomer verbreed.

Bilbao tram Koekendoos

Gaven we de indruk dat in het buitenland alles beter is? Dan volgt hier een rechtzetting. Soms maken ze er domweg dezelfde fouten. Zoals de ontmenselijking van de tram door hem oneerbiedig te reduceren tot een banaal billboard of, zoals hier, een haast letterlijke koekendoos…

Qua mobiliteit zat er ook een nieuwe luchthaven in het programma. Ook daarvoor ging men te rade bij een starchitect: Santiago Calatrava… (“Nergens anders ter wereld kennen zoveel mensen zoveel architecten bij naam,” zei de stedelijke mobiliteitsambtenaar, Mikel Gonzalez Vara en ik ben geneigd hem te geloven.)

Calatrava knutselde een gebouw met vleugels (dat doet hij altijd, maar hier paste het nog ook) dat, hoe verzinnen ze het, de bijnaam ‘La Paloma’ kreeg.

 

Luchthaven Bilbao

Zoals gewoonlijk bij Calatrava was er ook hier kritiek. Deze keer omdat het ‘gesloten’ design van het gebouw uitbreidingen moeilijk maakt. Al kunnen we dat in tijden van klimaatverandering natuurlijk ook als een voordeel beschouwen.

In het mobiliteitsprogramma werd overigens ook aan de voetgangers gedacht, met onder meer een heerlijke hangbrug getekend door… jawel, Santiago Calatrava. De Basken noemen haar de Zubizuri, wat origineler klinkt dan het is. Het betekent gewoon ‘Witte Brug’.

Voetgangersbrug Bilbao (2)

Ze hadden de Zubizuri ook ‘Gladde Brug’ kunnen noemen, want Calatrava maakte met zijn keuze voor glazen tegels een ontwerpfoutje: in de winter bleek de brug spekglad. Vandaag zijn de meeste tegels vervangen door een ‘wandeltapijt’.

Bilbao Zubizuri met glazen tegels

Een deel van de glazen tegels is nog zichtbaar.

Minder spectaculair maar eigenlijk belangrijker was de consequente herwaardering van het publieke domein. Parken, pleinen en straten werden onder handen genomen en systematisch vergroend, mensvriendelijker gemaakt en gepimpt met kunst.

Bilbao herwaardering openbaar domein

Met een zin voor detail die we doorgaans eerder aan het noorden toeschrijven, maar bij ons nauwelijks te vinden is. Toch niet in de publieke ruimte…

Kunst Bilbao

Niet voor mensen met een arachnofobie.

Tot slot was er de herontwikkeling van de rivieroever, die intussen een klassieker is bij oude industriesteden aan het water – zie onder meer Barcelona, Lyon, Parijs, Gent, Antwerpen, Brussel en Luik…

Herwaardering van de rivieroever Bilbao

En zo zijn we uiteindelijk weer bij het Guggenheimmuseum aanbeland…

Advertenties

Altijd omweg

Ik geef het toe. Ik heb de neiging om te laat te vertrekken. ’s Avonds bijvoorbeeld. En daardoor ook ’s morgens. En bijgevolg dus ’s middags.

Terugkijkend kan ik wel zeggen dat mijn leven één grote domino is. In mijn jeugd moet ik ooit veel tijd hebben verloren en ik ben nog altijd bezig die in te halen.

Toen ik vanmorgen naar het station trapte, op weg naar een klokvaste trein, was ik dus opgelucht toen een bord onderweg aankondigde dat de kortste weg naar het station weliswaar afgesloten was, maar niet voor fietsers en voetgangers.

Nattigheid had ik moeten voelen toen ik halfweg de straat was en een vrouw mij toeriep: “Je kan niet door!” Gek mens, dacht ik, zo’n stadsbestuur gaat toch niet een beetje zitten liegen met zijn verkeersborden zeker? Daar laten die lui zich niet aan kennen. Enkele hectometers verder moest ik mijn vertrouwen in de wegbeheerder opzeggen. De straat bleek inderdaad afgesloten. En niet zomaar ‘afgesloten’. Zeg gerust: ‘gebarricadeerd’.

st-1

Behalve een kranige kraan op poten stonden er afsluitingen, hingen er linten en waren er strategisch geparkeerde bestelwagens. Iemand wou er heel zeker van zijn dat er geen fietser of geen voetganger zou kunnen passeren.

Maar straten zijn er om statements te maken. Dus worstelde ik mij een weg door de barricade: onder het lint, langs een hek, onder de kraan, onder verontwaardigd geschreeuw en gevloek van de kraanman en zijn discipelen.

Mijn statement was dubbel. Ten eerste: het is niet normaal dat je zomaar een straat afsluit voor voetgangers en fietsers. Het is noch meer noch minder dan een gemakkelijkheidsoplossing die pakweg in een beschaafd land als Zwitserland ondenkbaar zou zijn. Daar leggen ze gewoon een ander type kranen op, waar je comfortabel onderdoor wandelt of fietst. Ten tweede: op een belangrijke woon-schoolroute (en woon-stationsroute) borden plaatsen met verkeerde informatie getuigt in het beste geval van nonchalance, in het slechtste van arrogantie.

In het station miste ik mijn trein, wat mij tijd gaf om de foutieve signalisatie te melden bij de politie. Dacht ik. Twee keer werd de verbinding verbroken en het zou tot op mijn bestemming duren vooraleer ik via een vaste lijn mijn verhaal kon doen. “Ik zal een patrouille langssturen,” zei de dame die me alsnog aan het lijntje hield. Mijn vraag om op de hoogte te worden gehouden van het vervolg, was vele bruggen te ver: “Daar kunnen wij ons niet mee bezighouden.”

Dus was ik oprecht benieuwd naar de avondlijke situatie. De kraan was weg, de straat weer open. Het verkeer kon er weer in. Toch als het een verbod om af te slaan negeerde, want dat bord had de aannemer in zijn vlucht naar huis pardoes vergeten te verwijderen. Een mens kan niet aan alles denken.

st-2

Ik fietste naar het einde van de straat en keek naar de signalisatie daar: het onderbord ‘uitgezonderd fietsers’ was inderdaad verwijderd, daar had mijn telefoontje kennelijk voor gezorgd. Alleen: het bord ‘doodlopende straat’ was domweg blijven staan.

Eindbalans van één dag jongleren met bordjes en kranen: ’s morgens werden de fietsers en de voetgangers gedwongen tot een omweg door hen te doen geloven dat er een doorgang was, ’s avonds gebeurde hetzelfde door hen het tegengestelde te doen geloven.

Kennelijk gaat mijn stadsbestuur ervan uit dat zachte weggebruikers goedgelovige naïevelingen zijn.

Ook dat heb ik willen ontkrachten met mijn statement.

Assorti parkeren

Geplaatst op

assorti parkeren (fiets)

Tijd voor nog eens een bijdrage aan ons Zakkenwoordenboek van het Parkeren.

Ook fietsers laten zich wel eens verleiden tot assorti parkeren. Soms zou je haast denken dat het gewone weggebruikers zijn.

Hamburg (6): de ‘regentoets’

Geplaatst op

Is het rechtvaardig een stad te beoordelen als het tijdens je verblijf bijna voortdurend geregend heeft?

Misschien niet, want een streepje zon, wat warmte en wat droogte kunnen een wereld van verschil maken: mensen die op straat verschijnen, terrassen die tot leven komen, de natuur die ontwaakt, kleuren die opgloeien, een andere soundscape…

Stel je voor hoe onderstaande foto’s eruit hadden gezien bij mooi weer. De afwezigheid van regendruppels op de lens zou voorwaar niet het enige verschil zijn geweest…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Anderzijds heeft de ‘regentoets’ ook wel haar merites. Een stad die ook bij slecht weer een goede indruk maakt, moet echt wel een geslaagde stad zijn. Misschien moeten we de lat inderdaad zo hoog leggen?

Als het menens is met de klimaatverandering – en daar ziet het echt wel naar uit – dan zal onze leefomgeving ingericht moeten zijn op extreme weersomstandigheden: hoge windsnelheden, langere natte periodes afgewisseld met warme, droge periodes,…

De stad van de toekomst zal dus beschutting en bescherming moeten bieden en het mogelijk maken dat het leven, ook het publieke leven op straat, niet stilvalt in grote delen van het jaar. We hadden het al over arcades, maar er is nog veel meer waarmee de klimaatbestendige stad aan de slag kan. Een voldoende diversiteit aan plaatsen waar mensen kunnen vertoeven afhankelijk van het weer: in de lommer dan wel in het zonnetje, beschut tegen de wind (maar toch nog met een mooi uitzicht) en/of tegen neerslag… Afdaken, luifels, overdekte pleinen, bruggen die ook aangenaam zijn om te schuilen, groen… ze worden alleen maar belangrijker.

In Hamburg lijkt dat besef langzaam maar zeker door te dringen. In het stadsvernieuwingsproject HafenCity, dat voor Hamburg is wat ‘het Eilandje’ is voor Antwerpen, zien we daar sporen van.

IMG_3494

Zicht op HafenCity. Men is zo verstandig geweest om de oude havenkranen als ‘lasagnelaag’ te laten staan.

Hier heb je, in tegenstelling tot in het naastgelegen Speicherstadt, wél een mix van functies en dus alvast in theorie de klok rond sociale activiteit en de daarbij horende  controle.

IMG_3513

Een olijfboompje blijft moedig de mogelijkheid van mooi weer suggereren. Let ook  op de hoogte van het gebouw: binnen de menselijke maat. Ook vanop de hoogste verdieping is er nog communicatie met het straatniveau mogelijk. Remember Jan Gehl. 

Zowel appartementen als kantoren beschikken over beschutting biedende terrassen en (dubbele) ramen en soms ook (zonnewerende) luiken waarmee gemakkelijk kan worden geschoven. Zo kan binnen in een handomdraai ‘buiten’ worden – en omgekeerd. Dat is leuk voor de mensen die er wonen, maar ook niet zonder belang voor de straat: vanop straat waarneembaar leven in de gebouwen maakt het publiek domein een pak aangenamer.

Oplettende lezers zullen onderaan iets merkwaardigs zien. Daar laten de Duitsers zich van hun beste kant zien met maatregelen die er geen halve zijn: zware metalen ‘poorten’ maken dat de plint iets van de Gemütlichkeit van een kelder van een bankfiliaal heeft. Maar eerlijk is eerlijk: het was of een volledig blinde wal, ofwel deze kluis- of beter sluisdeuren.

Ze zijn nu eenmaal nodig voor wanneer de Elbe springtij kent. De ultieme regentoets zeg maar…

IMG_3512

Heden en toekomst

Geplaatst op
Heden en toekomst

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Twee foto’s genomen in Istanbul. De ene laat de winkelboulevard zien die naar het Taksimplein leidt, de andere is genomen op het Taksimplein zelf.

De ene geeft het heden weer: vol, menselijk, warm, met bewegingsvrijheid in alle richtingen.

De andere geeft een beeld van de toekomst zoals Erdogan die ziet: leeg, steriel, koud, met maar twee mogelijke richtingen om in te bewegen.

Of hoe de toekomstvisioenen van een islamist akelig veel gelijkenis vertonen met die van vele zelfverklaarde gelaïciseerde politici bij ons. Om maar te zeggen: de verschillen zijn soms kleiner dan je zou verwachten.

Je komt er, je blijft er (een beetje hangen)

Dit weekend herontdekten de Geelenaars hun Markt. Van een duffe parking met veel zoekverkeer verpopte die tot een plein dat als stadsliving kan fungeren. Kan? Zal! Zoveel is nu al duidelijk: het ontwerp wérkt.

We kunnen gerust gewagen van een breuk met het verleden, want de stad Geel heeft niet bepaald een geweldige reputatie als het gaat om de inrichting van het publieke domein.

Maar hier zit het duidelijk snor. De terrassen, gestoken in eenzelfde, rustbrengend kleedje, zaten afgeladen vol. Het grote plein werd van gevel tot gevel benut door gezinnen met kinderen. Sommige kinderen beleefden de dag van hun leven dankzij de variabele fonteinen die, samen met de suggestieve ‘paden’, de ruimte perfect breken.

De materialen werden goed gekozen: comfortabel beloopbaar en befietsbaar en schijnbaar stevig genoeg om in de toekomst alle evenementen – van kermis over markt tot muziekfestival – te dragen. Idem dito voor het straatmeubilair met o.m. fraaie houten banken die uitnodigen tot verschillende leun- en zithoudingen en moderne verlichtingspalen op maat van de ‘living’. Alleen jammer dat men ook niet meteen de lelijke elektriciteitskasten heeft weggewerkt. Dat zou wel meer hebben gekost, maar op een totaal van 4 miljoen euro is dat marginaal. Zoals een Herentalse schepen zaliger ooit placht te zeggen: wie over de kop kan, moet ook over de staart kunnen…

Nog een geruststellend woordje over het verkeer. De regionale televisiezender wist te melden dat “alle verkeer” over de Markt voortaan verboden is. Gelukkig is dit niet zo. Het verbod geldt alleen voor gemotoriseerd verkeer (met uitzondering van het openbaar vervoer en bestemmingsverkeer) en dus niet voor fietsers en voetgangers… Daarbij heeft men voor een oplossing zonder verdwijnpalen gekozen. Een bord met de waarschuwing ‘camerabewaking’ én een hooggemonteerde camera (met nummerplaatherkenning) zouden voldoende moeten zijn om de weldoende kalmte van deze nieuwe stadsliving te waarborgen.

Met deze eerste positieve indruk ben ik nu natuurlijk benieuwd wie de ontwerper was. Ik heb een vermoeden, maar de website van de stad Geel heeft het alleen over de naam van de aannemer…

Eigen fiets eerst

Deze boodschap hangt op een openbare fietsenstalling op het publieke domein. Stel u voor dat dezelfde boodschap werd aangebracht ter hoogte van de autoparkeerplaatsen in de straten rondom. Dan had het al in de krant gestaan. En niet alleen omwille van de spellingsfouten.