RSS feed

Tagarchief: Istanbul

Een 120 jaar oude Hyperloop

In de mailing van ‘Verkeer in beeld’ zat vorige week een link naar een leuke column. Daarin beklaagt freelance journaliste Elise Fikse zich over het stuitende gebrek aan echte disruptie, laat staan innovatie, in de verkeerswereld. Ze besluit met de vraag waar die ‘bloody Hyperloop blijft’.

Ik kan haar geruststellen: die Hyperloop bestaat al. Want wat is zo’n Hyperloop in wezen anders dan ‘buizenpost’, maar dan voor mensen? Een metro, quoi?

De allereerste metro reed in 1863 in Londen. De tweede twaalf jaar later in Istanbul en daarna, in 1896, was het ex aequo de beurt aan Boedapest en Glasgow.

Met die laatste reed ik vorige week mee en ik moet zeggen: het was een haast vertederende ervaring. Want die ‘tiny’ metro van Glasgow is wat mij betreft een sympathiek geval van ‘retrofuturisme’: je proeft hoe mensen zich destijds de toekomst voorstelden.

IMG_0955

En ze deden het met de beperkte middelen van toen, waardoor de maatvoering van deze metro opvallend bescheiden is gebleven. De kokers en de treinstellen zijn niet groter dan nodig.

IMG_1002

Hoewel: ‘mind the gap’ is hier vervangen door ‘mind your head’.

De treinstellen lijken in alles op Elon Musks Hyperloopcapsules, met dit verschil dat de reizigers elkaar niet met de nek aankijken maar ‘face to face’ zitten – een belangrijke verbetering, als u het mij vraagt. Hier ook geen gedoe met veiligheidsgordels , maar de gezellige knusheid van een living room, compleet met stoffen kussentjes op de bank.

IMG_0946

“Maar de snelheid ligt wel een pak lager,” hoor ik u al schrander opmerken. Maar dan heeft u toch maar ten dele gelijk. Gerekend in absolute snelheid, heeft u absoluut gelijk. Een Hyperloop die meer dan 1000km/u gaat, dat is niet niks. Daar tegenover is het tempo van ons metrootje maar een slakkengang.

Maar dan: Musk be- en gelooft dat de Hyperloop ons heel veel tijd gaat besparen. Dat dit tot op grote hoogte een fabeltje is, hebben we geleerd uit de geschiedenis van de auto en het vliegtuig: we zullen geen tijd winnen, wél afstand. Wij mensen hebben nu eenmaal de ingebakken neiging om ons tijdsbudget helemaal op te gebruiken. Zoals de TGV ervoor zorgde dat sommige mensen nu niet meer pendelen tussen de banlieue en Parijs maar tussen Lyon en Parijs, zo zal de Hyperloop wellicht zorgen voor langeafstandspendelaars tussen pakweg Helsinki en Stockholm of Ryad en Dubai.

Maar wat als we mobiliteit nu eens niet definiëren als ‘zoveel mogelijk afstand afleggen in zo weinig mogelijk tijd’, maar wel als ‘mensen in staat stellen zoveel mogelijk verschillende activiteiten te doen binnen hun tijdsbudget’? (voor een uitvoerige argumentatie: lees mijn boek ‘Weg van Mobiliteit’, Uitgeverij Vrijdag, 2014)

De Glasgow Subway verbindt geen steden met elkaar, wel stadswijken en dus dicht bij elkaar gelegen functies. Zo bekeken zou die oude knar, die zijn snelheid haalt uit de combinatie van de voordelen van een metro en ‘nabijheid’, misschien nog wel eens best voor meer ‘mobiliteit’ (en op een bepaalde manier dus ook ‘time saving’) kunnen zorgen dan de blitse Hyperloop van meneer Musk.

Istanbul: park in de prak

Geplaatst op

Anderhalve maand geleden was ik in Istanbul. Ook al was het niet mijn eerste bezoek aan de stad, toch verwonderde ik me er over dat de hoge densiteit in combinatie met de afwezigheid van grote parken en dito openbare ruimten schijnbaar toch niet de leefkwaliteit in gedrang bracht.

Ter verklaring noteerde ik de hypothese dat de (dankzij de heuvels waarop de stad ligt en dankzij het lokale gebruik om de daken als terras te gebruiken gedemocratiseerde) vergezichten over de Bosforus, de Gouden Hoorn en de zee van daken het gebrek aan publieke ruimte compenseren.

IMG_7916

Nu weet ik dat dit een dwaze gedachte was van een misleide passant. Anders valt niet te verklaren waarom de Istanbulu vandaag zo massaal en verbeten protesteren tegen de verdwijning van het Gezipark(je) voor de bouw van het zoveelste shoppingcentrum in de stad.

Ik durf er vergif op in te nemen dat sommigen zullen opmerken dat het protesten betreft tegen het door de regering Erdogan geïnduceerde dan wel gefaciliteerde islamiseringsproces. Ze hebben gelijk natuurlijk, maar dat het parkje de spreekwoordelijke druppel was is veelzeggend. Zoals het ook veelzeggend is hoe de verschillende politieke obediënties in dit land hun eigen selectie maken.

Politiek rechts (dat zich hier ten lande supporter toont van megaprojecten en shoppingcentra en allerminst van parken en parkjes) sympathiseert met het protest vanwege het verzet tegen de islamisering, waarbij associaties met hoofddoeken aan loketten nooit ver weg zijn. Politiek links, dat inzake hoofddoeken gegarandeerd met de betogers van mening verschilt, ziet in de volkswoede dan weer vooral een bewijs dat stadsontwikkelingsprojecten meer participatie nodig hebben, als tegenwicht voor het geweld van de bouwpromotoren.

Waardoor de Vlaamse solidariteitsbetuigingen voor de anti-Erdoganbeweging uiteindelijk veel meer zeggen over de verschillende visies op de toekomst van Vlaanderen dan op die van Turkije of Istanbul.

Autovrij Istanbul

IMG_7721

Auto’s betekenen veel voor de Turken – niet in de laatste plaats ‘status’. En van vorige bezoeken herinnerde ik me dat er op de weg een soort Wild West-mentaliteit hoogtij viert, wat helaas ook af te lezen is van de ongevallenstatistieken.

Dus was ik toch wel aangenaam verrast door het feit dat grote delen van Istanbul feitelijk autovrij zijn. Daarvoor worden in de regel de verdwijnpalen gebruikt die ook bij ons in zwang zijn. Maar hier en daar worden ook wat agressievere middelen ingezet. Deze haaienvinnen bijvoorbeeld: in één richting overrijdbaar, in de andere onvermijdelijk leidend tot lekke banden. In de Verenigde Staten worden ze gebruikt om te voorkomen dat chauffeurs de uitrit van een parkeergarage als inrit zouden gebruiken. Hier was het de eerste keer dat ik die dingen ook op het openbaar domein toegepast zag.

Voorwaar een probaat middel, maar voor de schaarse (motor)fietsers en de talrijke handkarren wellicht minder aangenaam. Ik kan mij voorstellen dat, zeker bij duisternis, mensen zich er af en toe door laten vangen.

Istanbul: van niets naar fiets?

Eén van de beste openingszinnen voor een roman die ik ooit las luidt als volgt: “In Praag wonen meer dan een miljoen mensen die ik hier maar niet één voor één zal opnoemen.” (Ludvik Vaculik, Guinese Biggetjes, Meulenhoff)

Daaraan moest ik denken toen ik vorige week rondliep in Istanbul en mij de bedenking maakte dat ik nog geen enkele “Istanbulu” op de fiets had gezien. Ik troostte me met de gedachte dat ik ze nog niet allemaal had gezien. En al naargelang van de bron zijn er toch tussen de 14 en 17 miljoen stuks van.

Ik sluit dus niet uit dat er hier en daar eentje met de fiets rijdt. Dat zou slim zijn, gezien de stad voortdurend kreunt onder  vastlopend autoverkeer. Al moet daar in één adem aan toegevoegd worden dat Istanbul gebouwd is op een stuk of zeven heuvels en dat dus niet alle trajecten even geschikt zijn om per fiets te worden afgelegd.

IMG_7720

En toch. Het stadsbestuur schijnt zich goede voornemens te hebben gemaakt. Hier en daar verschenen de eerste fietsenstallingen in het straatbeeld. Met een gebruiksaanwijzing, zodat mensen zouden weten waarvoor ze precies dienen.

IMG_7453

En warempel. Er verschenen ook al enkele fietspaden in het centrum.

Weliswaar op plaatsen waar dat absoluut niet nodig is en op een manier die de fouten van voorgangers genadeloos herhaalt…

IMG_7441

IMG_7458

Ik denk dat er in Istanbul zal moeten worden gehoopt op het effect van de ‘critical mass’: voldoende grote aantallen fietsers die de overheid en de andere weggebruikers zullen dwingen om de juiste aanpassingen in infrastructuur en gedrag door te voeren.

Die grote aantallen fietsers gaan er niet vanzelf komen en de kans dat het de Istanbulu zelf zullen zijn die massaal op de fiets zullen kruipen is, gezien het ontbreken van elke fietscultuur, eerder klein. Maar schijnbaar staat er ook een deelfietsensysteem in de steigers en het laat zich raden dat het vooral de toeristen zullen zijn die daar gebruik van zullen maken.

Mogelijk zullen zij fungeren als ijsbrekers voor een “Turkse fietslente”…

IMG_8272

Moord op de Oriënt Expres

Geplaatst op

Doodgraag had ik de reis naar Istanbul, ooit het Parijs van het Oosten, met de trein gemaakt. Maar helaas, al sinds 1977 heeft de Oriënt Expres er de brui aan gegeven.

En als hij wel nog had gereden, dan had ik hem vermoedelijk niet kunnen betalen. In ieder geval gaat de luxetrein die de Oriënt Expres heeft vervangen mijn budget te boven. En liften naar Istanbul, zoals ik in mijn jonge jaren deed (en anders dan die snaken in de film ‘Istanbul Expres’ van Marc Didden (1985) kwam ik in de zomer van 1989 in vijf dagen duimend ter bestemming), zat er ook niet meer in.

Dus werd het een vliegreis. Om die zonde (een heel klein beetje) goed te maken, bracht ik een eregroet in het legendarische station van Istanbul.

IMG_7572

Ongelooflijk maar waar. In het station van de grootste stad van Europa, met naar schatting even veel inwoners als New York en in het hart van de stad, heerste een rust die mij alleen maar ongerust maakte. Want de kalmte en verlatenheid kunnen er alleen maar op wijzen dat de mogelijkheden van het spoor door de Turkse overheid schromelijk onderschat worden.

Symbolisch dus ook hoe pal voor het station een Shell-tankstation is opgetrokken en dat het roemruchte verleden van de Oriënt Expres nu is weggeborgen in een klein museumpje volgestouwd met memorabilia.

IMG_7559

Maar misschien is nog niet alle hoop vervlogen: aan een tafel van het verder lege stationsbuffet bogen zeven heren en één dame zich over plans van het station. Het had iets van een samenzwering tegen de files die enkele tientallen meters verder door de stad woedden.

IMG_7573