RSS feed

Tagarchief: Hamburg

Hamburg (7): een staaltje ‘omdenken’

Geplaatst op

We blijven nog even in de HafenCity. In 1962 en 1976 had Hamburg te lijden onder zware overstromingen. Als reactie daarop werd er langs de Elbe een waterkeringsmuur gebouwd met aan de voet ervan een vlakte die in droge tijden als autoparking kon worden gebruikt: het povere soort multifunctionaliteit waar ‘autodenkende’ stadsbesturen tegenwoordig weer mee op de proppen durven komen.

In Hamburg vroegen ze Zaha Hadid om hun vloedprotectiesysteem een vriendelijker aanzien te geven.

En het moet gezegd: daar slaagde ze in. Ze deed dat door het waterprobleem grondig ‘om te denken’. Ze maakte van de last een lust en van de vijand een vriend door het water en alles erop en erlangs te beschouwen als een ‘spektakel’. Logische consequentie was dus dat de waterranden zouden worden ingericht als publiekstribunes.

IMG_3498

Met mogelijkheid tot pootjebaden voor mensen met gevoel voor timing. Zeg nu nog dat spektakelarchitectuur niet duurzaam kan zijn.

Wanneer de nood (en het water) het hoogst is, lopen de zitplaatsen gewoon onder water. Op andere momenten zijn het aangename plekken om te vertoeven.

Als het niet regent tenminste.

IMG_3526

Spelen met niveauverschillen. Op droge, zonnige dagen allicht een place to be. Bij onze doortocht overheerste verlatenheid. Misschien had Hadid toch ook moeten denken aan een overdekt paviljoen met een ‘leven brengende’ functie? (Met excuses voor de druppels op de lens.)

IMG_3502

Let ook op het typisch Hamburgse ‘baksteenexpressionisme’. Zo krijgt zelfs een noodgedwongen blinde muur toch nog letterlijk en figuurlijk reliëf.

Zijn de Elbe-oevers hier tegenwoordig volledig autovrij, dat wil nog niet zeggen dat er geen sprake meer is van ongewenste mobiliteit. Met esthetisch subtiele maar daarom niet minder venijnige metalen doppen worden skaters en skeelers geweerd. Keuze-architectuur die nog weinig keuze laat…

IMG_3516

 

 

Advertenties

Hamburg (6): de ‘regentoets’

Geplaatst op

Is het rechtvaardig een stad te beoordelen als het tijdens je verblijf bijna voortdurend geregend heeft?

Misschien niet, want een streepje zon, wat warmte en wat droogte kunnen een wereld van verschil maken: mensen die op straat verschijnen, terrassen die tot leven komen, de natuur die ontwaakt, kleuren die opgloeien, een andere soundscape…

Stel je voor hoe onderstaande foto’s eruit hadden gezien bij mooi weer. De afwezigheid van regendruppels op de lens zou voorwaar niet het enige verschil zijn geweest…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Anderzijds heeft de ‘regentoets’ ook wel haar merites. Een stad die ook bij slecht weer een goede indruk maakt, moet echt wel een geslaagde stad zijn. Misschien moeten we de lat inderdaad zo hoog leggen?

Als het menens is met de klimaatverandering – en daar ziet het echt wel naar uit – dan zal onze leefomgeving ingericht moeten zijn op extreme weersomstandigheden: hoge windsnelheden, langere natte periodes afgewisseld met warme, droge periodes,…

De stad van de toekomst zal dus beschutting en bescherming moeten bieden en het mogelijk maken dat het leven, ook het publieke leven op straat, niet stilvalt in grote delen van het jaar. We hadden het al over arcades, maar er is nog veel meer waarmee de klimaatbestendige stad aan de slag kan. Een voldoende diversiteit aan plaatsen waar mensen kunnen vertoeven afhankelijk van het weer: in de lommer dan wel in het zonnetje, beschut tegen de wind (maar toch nog met een mooi uitzicht) en/of tegen neerslag… Afdaken, luifels, overdekte pleinen, bruggen die ook aangenaam zijn om te schuilen, groen… ze worden alleen maar belangrijker.

In Hamburg lijkt dat besef langzaam maar zeker door te dringen. In het stadsvernieuwingsproject HafenCity, dat voor Hamburg is wat ‘het Eilandje’ is voor Antwerpen, zien we daar sporen van.

IMG_3494

Zicht op HafenCity. Men is zo verstandig geweest om de oude havenkranen als ‘lasagnelaag’ te laten staan.

Hier heb je, in tegenstelling tot in het naastgelegen Speicherstadt, wél een mix van functies en dus alvast in theorie de klok rond sociale activiteit en de daarbij horende  controle.

IMG_3513

Een olijfboompje blijft moedig de mogelijkheid van mooi weer suggereren. Let ook  op de hoogte van het gebouw: binnen de menselijke maat. Ook vanop de hoogste verdieping is er nog communicatie met het straatniveau mogelijk. Remember Jan Gehl. 

Zowel appartementen als kantoren beschikken over beschutting biedende terrassen en (dubbele) ramen en soms ook (zonnewerende) luiken waarmee gemakkelijk kan worden geschoven. Zo kan binnen in een handomdraai ‘buiten’ worden – en omgekeerd. Dat is leuk voor de mensen die er wonen, maar ook niet zonder belang voor de straat: vanop straat waarneembaar leven in de gebouwen maakt het publiek domein een pak aangenamer.

Oplettende lezers zullen onderaan iets merkwaardigs zien. Daar laten de Duitsers zich van hun beste kant zien met maatregelen die er geen halve zijn: zware metalen ‘poorten’ maken dat de plint iets van de Gemütlichkeit van een kelder van een bankfiliaal heeft. Maar eerlijk is eerlijk: het was of een volledig blinde wal, ofwel deze kluis- of beter sluisdeuren.

Ze zijn nu eenmaal nodig voor wanneer de Elbe springtij kent. De ultieme regentoets zeg maar…

IMG_3512

Hamburg (5): Arcadië

Geplaatst op

IMG_3353

Behalve aan de Elbe ligt Hamburg ook aan de Alster. Die laatste is een riviertje van niemendal, ware het niet dat die uitgeslapen Duitsers het wat gepimpt hebben. Resultaat: een klein meer (de Aussenalster) dat overloopt in zeg maar een grote vijver (de Binnenalster) die op zijn beurt overgaat in een bassin hartje stad.

IMG_3368

Het effect is een uitzonderlijk ruimtegevoel in wat verder dan toch één van de meest dense delen van de stad is. De plassen zijn geen verloren ruimte.

IMG_3376

De oevers, vrij spartaans ingericht met wandelpaden, wat goed- en kwaadschiks aangebrachte beplanting en hier en daar een bank, worden intensief benut door vissers, en ademscheppers van het slag wandelaars, joggers en romantici die hetzij verdrinken in de ogen van hun geliefde hetzij gefascineerd raken door de stad die zich in het water op haar kop zet.

De watervlakte zelf wordt intensief benut voor watersport en recreatief verkeer.

IMG_3362

Bijzondere attracties zijn een antiek over- en weer stampend stoombootje, een grote ‘mehr muss es nicht sein’-stadsfontein en, we zijn niet voor niets in het land van Wagner, zwanen.

IMG_3378

Rondom het bassin krijgt Hamburg zelfs bij regenweer iets zuiders over zich. Door het water natuurlijk, maar ook door de arcades aan de rand.

Arcades (1)

Beschutten galerijen in het zuiden tegen de zon, hier in het noorden bieden ze vooral bescherming tegen regen en wind.

IMG_3393

Onder de arcades: tegelijk binnen en buiten, privé en publiek

Bij winkels, horecazaken en zelfs woningen zorgen ze voor een aangename, als natuurlijk aangevoelde overgang tussen binnen en buiten en tussen privé en publiek.

Arcades (2)

Een eigentijdse improvisatie op het arcadenthema

Draaf ik door als ik, tegen de achtergrond van de klimaatverandering en de daarmee samenhangende steeds extremere weersomstandigheden, arcades een grotere rol toedicht in de stad van de toekomst? Ze kunnen een belangrijke rol spelen in het aangenaam houden van de meest volhoudbare verplaatsingswijze van allemaal: het te voet gaan.

Dat, tenslotte, arcades dezelfde ruimte meermaals benutten en daardoor voor een aanzienlijke ruimtebesparing zorgen in een dense omgeving, is dan mooi meegenomen.

Hamburg (4): Manneke Pis Bis

Geplaatst op

Het was een weerkerend refrein bij onze studenten Verkeerskunde in Diepenbeek. Bevraagd naar hun impressies van Hamburg, kwam het steeds terug: hoe de auto de stad domineert door brede stadswegen, massa’s parkeerplaatsen in de openbare ruimte en daar bovenop nog eens talrijke parkeergebouwen. Qua ruimtebeslag kan het inderdaad wel tellen.

Een doorgaans goed ingelichte lezeres reageerde op mijn vorige blogbericht met de blijde toevoeging: “De duurste parking van Hamburg zal nog moeten openen, samen met de nieuwe Elbphilharmonie erbovenop. Die moet zowat de ‘kathedraal’ onder de parkeergebouwen worden.Het nieuwe concertgebouw heeft het record qua overschrijding van budget en uitvoeringstermijn.”

Helaas heeft ze gelijk. Het megalomane gebouw is nog niet officieel geopend, maar de Hamburgers zeggen er al wel van dat het “even hoog is als de rekening.”

Wanneer het aan de Elbe gelegen gebouw in gebruik zal worden genomen, zal het ongeveer 789 miljoen euro hebben gekost, waarvan 575 miljoen euro voor de belastingbetaler. Bij de eerste steenlegging in 2007 werd de Hamburgse bijdrage nog op 77 miljoen geraamd.

IMG_3521En neem van mij aan: dat is écht hoog. 26 verdiepingen of 110 meter om precies te zijn.

IMG_3500

De plint, als dat bij deze afmetingen nog de correcte term is, is een typisch Hamburgs pakhuis, waarin cacao, thee en tabak werden opgeslagen. In de toekomst herbergt het onder meer een hotel, een warenhuis, appartementen en de al vermelde parking. Die zal plaats bieden voor 540 auto’s, waarvan 170 voor de hotelgasten en de flatbewoners.

Je zou denken dat deze nieuwe publieke voorziening heel goed bereikbaar is met het openbaar vervoer, maar ook hier: helaas. Een directe aansluiting op de U-bahn (die nota bene pal onder het gebouw doorloopt) bleek… te duur. Zo zie je maar: alles is relatief.

In het glazen bovengedeelte zitten drie concertzalen: één voor meer dan 2000 mensen, één voor 550 en één voor 170 muziekliefhebbers. Afgaande op de simulaties die je her en der kunt vinden, zal zelfs het slechtste optreden hier nog niet kunnen vervelen.

Tussen het bakstenen en het glazen gedeelte zit een open publieke ruimte, een ‘plaza’, met een vermoedelijk grandioos uitzicht over de stad, de haven en – uiteraard – de Elbe.

Het gebouw is een ontwerp van de Zwitserse architecten Herzog & de Meuron en misschien heeft het daarom wel wat van een besneeuwd berglandschap – al spreken ze zelf wel van een ‘gigantische kristal’.

 

IMG_3461

IMG_3484

Onze gids wist te melden dat de Elbphilharmonie een nieuwe landmark moest worden voor de hanzestad. Tot nog toe ontbrak het Hamburg immers aan een voor city marketing bruikbaar stadssymbool.

Hij kon er niet echt mee lachen toen ik opmerkte dat ze dat in het veel verguisde Brussel dan toch goedkoper hebben opgelost.

Hamburg (3): stapelgekte

Geplaatst op

Havens hebben de kwalijke gewoonte de inwoners van de nabijgelegen nederzettingen niet alleen eten te geven, maar ze zelf ook op te eten. Denk aan de Antwerpse haven die achtereenvolgens Oosterweel, Oorderen, Wilmarsdonk en Lillo opvrat en vandaag nog altijd loert op Doel. De Hamburgse haven heeft het dorp Altenwerder achter de kiezen en in de stad zelf de wijk Kehrwieder. Al in 1883 moesten daar dik 20.000 mensen hun biezen pakken om plaats te maken voor een vrijhandelszone met bakstenen pakhuizen op palen.

Het geheel staat bekend als ‘Speicherstadt’. Letterlijk: ‘opslag-stad’: Duitsers zijn onklopbaar in hun ‘no nonsense’ en het mag dus als een historische vergissing gelden dat no nonsense Engels is.

IMG_3232

Hoewel. De Duitsers waren toch ook weer niet zo no nonsense dat ze hun stapelhuizen niet uitrustten met wat architecturale kwaliteit. Neogothiek werd het, met karakteristieke torentjes, ingenieus metselwerk, Jugendstil-smeedwerk en ornamenten in faience.

IMG_3210

Sommige bruggen lijken speciaal te zijn ontworpen om er spionnen op uit te wisselen.

Het resultaat mag dan streng en, zeker bij regenweer, somber ogen, het mag er wezen. Zo zeer zelfs dat de Unesco het vorig jaar uitriep tot werelderfgoed. Dat is een redelijke garantie op een eeuwige toekomst. Toch zo lang Joke Schauvliege geen Duits minister van monumentenzorg wordt.

IMG_3221

Het op een eilandje in de Elbe gelegen Speicherstadt heeft vandaag niet langer de functie van opslagplaats – al zijn er nog sporen van te vinden. In het voormalige Zollhaus, centraal op de foto hierboven, is er tegenwoordig het aanbevelenswaardig restaurant ‘Wasserschloss’ annex specerijenwinkel gevestigd. In die laatste krijg je een beeld van de exotische lekkernijen die hier ooit verhandeld werden.

IMG_3233

Anno 2016 zijn in de voormalige stapelhuizen vooral kantoren en bedrijven en hier en daar een horecazaak gehuisvest. Gewoond wordt er niet en dat voel je vooral ’s avonds en ’s nachts: dan ligt Speicherstadt er stil en verlaten bij. Dat is een poëtische manier om te zeggen dat het dan een dooie boel is.

IMG_3212-001

Rechts de oude Speicherstadt, links de nieuwe kantoorwijk. Ertussen een verkeersbarrière. Geen mens die er ’s avonds iets te zoeken heeft.

Toch maakt de smaakvolle uitlichting van het architecturale geheel een avondlijk bezoek de moeite waard.

En het helpt als je niet net daarvoor een thriller hebt gelezen.

Beweren dat er in en rond de oude Speicherstadt helemaal geen opslag meer is, zou de waarheid geweld aan doen. Hamburg is, zijn reputatie als vooruitstrevende ‘klimaatstad’ ten spijt, vandaag de dag nog altijd vooral een autostad en dat heeft z’n consequenties. Wie brede verkeersriolen tot in het stadscentrum gedoogt, moet natuurlijk zorgen voor een goede ‘afloop’. Dat betekent concreet dat er ongelooflijk veel ruimte opgaat aan parkeren. Op het openbaar domein zelf, maar ook in nieuwe, grote parkeergebouwen.

IMG_3454

Dat het parkeren niet ondergronds wordt afgehandeld, zal wel te maken hebben met de drassige ondergrond.

De vormtaal blijft soms zelfs opzettelijk dezelfde als die van de aloude stapelhuizen.

IMG_3537

IMG_3540-001

Hamburg blijft op die manier trouw aan zichzelf en een beetje stapel-gek.

IMG_4281

 

Hamburg (2): kleine mobiliteit

Geplaatst op

Als mensen het over de mobiliteit in een bepaalde stad hebben, hebben ze nogal eens de neiging om het vooral of zelfs uitsluitend over de grote infrastructuren te hebben: Ringwegen en grote boulevards, het metronetwerk, de vlieg- en andere havens, ingenieuze bruggen of tunnels…

Voor een grote havenstad als Hamburg is dat misschien nog niet eens zo gek. Maar u kent mij onderhand: altijd een beetje dwars.

Ik begin met wat we, laat ik nog eens een nieuw begrip munten,  de ‘kleine mobiliteit’ zouden kunnen noemen: op het eerste gezicht kleine, weinig spectaculaire initiatieven die op mobiliteitsvlak wel degelijk verschil maken – soms zelfs een groot verschil.

In Hamburg vonden we er ook zo enkele. De fietsen waarmee de Hamburgse postbodes hun werk doen bijvoorbeeld. Deze sympathie opwekkende verschijningen in het straatbeeld lijken perfect toegerust voor de stedelijke omgeving waarin ze worden gebruikt. Ze vallen niet meteen om als ze eventjes onbeheerd worden achtergelaten en zijn in staat om in één keer grote hoeveelheden pakjes en papierwerk mee te zeulen. En het ziet er naar uit dat de vracht daarbij nog eens droog blijft ook.

Vergelijk deze oplossing met de onhandige, fijn stof uitbrakende bromfietsen (‘bezeten’ door topzware gehelmde en dus onaanspreekbare postbodes) waarmee we elders wel eens de post zien bezorgen. Dan weet je meteen dat hier een grote maatschappelijke winst wordt geboekt.

Een ander Hamburgs voorbeeld van ‘kleine mobiliteit’ is, alvast wat zijn mobiliteitsaspect betreft, discreter aanwezig: de Big Belly. Het bijzondere van deze vuilbak is dat hij het afval dat hij te verwerken krijgt mechanisch samendrukt en dus compacter maakt. Voordeel: de container moet minder vaak geledigd worden, wat qua afvaltransporten een slok op de borrel scheelt.

IMG_3336

Nog beter zou het natuurlijk zijn mocht afval voorkomen worden, bijvoorbeeld door een consequente cradle2cradle-aanpak. Daarbij rijst dan de vraag of we zo’n gigantische omslag dan zouden moeten indelen bij de kleine of de grote mobiliteit.

Hamburg: een verpletterende indruk (1)

Geplaatst op

Mijn uitstelgedrag begint stilaan te gelijken op dat van onze Vlaamse minister van milieu. Laat ons het dus maar eens eindelijk over Hanzestad Hamburg hebben, anders komt het nooit meer goed met het beloofde verslag van onze studiereis.

Al is er natuurlijk een verzachtende omstandigheid, die meteen een ‘spoiler’ is voor het vervolg van dit verhaal: ik werd nogal teleurgesteld in Hamburg. En afgaande op de reacties van vele van mijn medereizigers: ik niet alleen.

Toegegeven, het regende en het sneeuwde toen we Hamburg inreden en zo’n weersfactoren komen zelden de eerste impressies ten goede.

Gooi daar nog eens wat avondspits bovenop en een Mercedesster als ‘baken’ van de stad en je weet dat de stad zich van haar beste kant zal moeten laten zien om dit nog goed te maken.

IMG_3180

Helaas is de eerste indruk vaak de juiste.

 

IMG_3197

Een beeld dat zo zou kunnen dienen voor de volgende van Pink Floyd.

Hamburg is een stad van grote verkeersinfrastructuren (voor auto’s, voor schepen, voor treinen) die even vaak scheiden als verbinden.

IMG_3184

Het uitzicht van ons hotel op niveau van de plint.

Hamburg is een zwaar ‘geïnfrastructureerde’ stad waarin de maat van de mens vaak zoek is. De architectuur versterkt dit eerder dan het te corrigeren. Al is er wel vaak aandacht besteed aan een levendige plint, veel gebouwen hebben door hun afmetingen een ronduit ‘verpletterend’ effect op wie zich te voet of met de fiets door de stad verplaatst.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.