RSS Feed

Het meest ethische vervoermiddel ter wereld


Vorige week stelden Thomas Vanoutrive en Kobe Boussauw hun boek ‘Het mobielste land ter wereld’ voor aan de wereld. Of toch alvast aan het mobiliteitswereldje.

Intussen heb ik hun ‘socratische dialoog’ achter de kiezen en ik kan niet zeggen dat ik ermee in mijn maag zit.

Ik verklaar mij nader. Op de boekvoorstelling werd de vrees geventileerd dat het boek munitie zou leveren aan mensen die het met de duurzame mobiliteit minder goed menen. Die vrees begrijp ik wel. Kritisch aan zelfreflectie doen en de moed hebben de eigen axioma’s in vraag te stellen, het is altijd een risico. Een stelling als ‘de fiets(er) is niet noodzakelijk altijd beter dan de auto(mobilist)’ is er bijvoorbeeld één waarvan je ongemakkelijk wordt: laat die in handen vallen van iemand die pakweg over een grootstedelijke invalsweg (de oorlog is kennelijk nog niet voorbij) beslist en je weet wat je krijgt.

Toch is het ergste wat kan gebeuren dat we zouden verkrampen in ons eigen gelijk, in onze eigen overtuigingetjes, alleen maar omdat debat, nuance en wetenschappelijke twijfel verward zouden kunnen worden met verdeeldheid en weifel.

Dat de fiets moreel altijd een betere keuze is dan de auto: natuurlijk is het niet waar. Als één van mijn kinderen iets overkomt en dringend naar het ziekenhuis moet, zal ik in de meeste omstandigheden blijer zijn met een dieselwalmen uitstotende ziekenwagen dan met een politiek correcte bakfiets.

Is dit nog een zwart-wit-vergelijking, dan zijn er heus ook nog wel een pak voorbeelden te bedenken die zich in de grijze zone bevinden. De auteurs geven het voorbeeld van de ‘held’ die elke dag 70 kilometer naar z’n werk fietst en vrouwlief thuis achterlaat met alle zorgtaken voor het kroost. Als die vrouw dan uit praktische overwegingen naar de auto grijpt, is ze dan slechter bezig dan haar zero emissies uitstotende echtgenoot?

In feite is ‘Het mobielste land ter wereld’ één lange schreeuw om een herwaardering van de context – een punt dat ik zelf in ‘De file voorbij’ ook al probeerde te maken. Afhankelijk van de context kunnen door mensen gemaakte keuzes plots in een heel ander daglicht komen te staan.

Vraagtekens zetten bij de vanzelfsprekendheid van de morele superioriteit van de fietser refereert ook aan de attributiefout die wij nogal eens maken, bijvoorbeeld door mensen eigenschappen toe te schrijven op basis van hun vervoerswijzekeuze. Dat gebeurt zowel ter linkerzijde als ter rechterzijde. Bakfietsers zijn dan per definitie linkse stadsbobo’s, BMW-rijders rechtse Strebers.

Aan die attributiefout moest ik gisteren denken toen ik aan het station van Brussel Noord opgelucht vaststelde dat er nog één plek vrij was voor m’n Blue Bike. Degene die na mij kwam, zal wellicht gevloekt hebben. Een voor Blue Bikes gereserveerde plaats was immers ingenomen door een oud vehikel dat daar duidelijk niet op z’n plaats was. Fietsers zijn niet altijd heilige boontjes. Ook zij bezondigen zich soms aan asociaal foutparkeren.

Blue Bike stalling (1)

Tegelijkertijd moeten we ons er natuurlijk voor hoeden de dingen kapot te nuanceren. De intellectuele eerlijkheid gebiedt ons toe te geven dat we heel veel nog niet exact weten. Maar wachten op die absolute zekerheid, die wellicht nooit zal komen, is een luxe die we ons niet kunnen veroorloven. Correctie: niet mogen veroorloven. Want ook dat is ethiek: het ontbreken van absolute zekerheid mag niet verkocht worden als absoluut niets weten.

Er is heel veel wat we wél weten. En dus ook houvast voor wat we kunnen doen en niet doen. En dus moeten doen en niet doen.

Vandaar ook de nuancering die ik gisteren op het Groene Boek aanbracht bij de nuancering van Kobe en Thomas: op zichzelf beschouwd is de fiets een veel moreler gebruiksvoorwerp dan de auto. Niet alleen kan het eerste veel minder schade aanrichten dan het tweede, zelfs bij onoordeelkundig of intentioneel ‘slecht’ gebruik. Bovendien is de auto het enige gebruiksvoorwerp dat expliciet ontworpen is om verkeerd te worden gebruikt. Zoals ik het gisteren verwoordde: een auto is als een strijkijzer dat ontworpen is om je partner de hersens mee in te slaan.

En wie eraan mocht twijfelen: mensen de hersens inslaan is onethisch. Zélfs wanneer ze zouden verzuimd hebben die te gebruiken.

 

* VAN OUTRIVE THOMAS & BOUSSAUW KOBE, ‘Het mobielste land ter wereld. Een dialoog over duurzame mobiliteit’, Uitgeverij Garant, 200 blz.

 

 

Advertenties

Over deanderekrispeeters

Mobiliteitsexpert en blikopener bij Bandenloze Vennootschap DAKP. Levert onafhankelijk mobiliteitsadvies, second opinions en creatieve ondersteuning aan bewonersgroepen, oudercomités, bedrijven en overheden. Voor vrijblijvende info: deanderekris@gmail.com Geeft lezingen over mobiliteit voor wie er klaar voor is. Zie: http://www.v-g-s.be/ Auteur van 'Het Voorruitperspectief' (2000), 'De File Voorbij' (2010) en 'Weg van mobiliteit' (2014). Schrijft daarnaast onder meer columns, opiniebijdragen, sporadische bijdragen her en der en - surprise! - blogberichten.

»

  1. Het onderwerp ‘Fiets’ kan inderdaad wat meer pramatiek en wat minder dogmatiek gebruiken.
    Ik ben eigenlijk afgestapt als fietser (letterlijk) toen het door andere fieters niet meer veilig was voor mij om in het zadel te blijven.
    Ik gebruik nu een gezonde mix van openbaar vervoer, fiets, voeten en (gasp) de firmawagen.

    Mooie text, ik denk dat de mensen van de fietersbond deze wel eens mogen lezen.

    Beantwoorden
  2. Nuance moet er altijd zijn, net als het besef dat zowel fietsers als automobilisten in de eerste plaats gewoon mensen zijn (en geen fietsers of automobilisten). Er zou ook meer individueel beoordeeld moeten worden, dus niet van ‘fietsers dit’ of ‘automobilisten dat’, iedereen is verschillend en sommigen maken gebruik van auto én fiets. Tenslotte moet men niet altijd de weggebruiker, maar soms ook het beleid met de vinger wijzen.

    De auto is de laatste decennia echter een ‘automatisme’ geworden, wat met klimaatverandering, vervuiling, gezondheid, veiligheid en levenskwaliteit in het achterhoofd veel negatieve effecten heeft, vooral als er op grote schaal gebruik van gemaakt wordt. Ook het feit dat ze voor 99% nog op olie rijden is met piekolie in het vooruitzicht niet zo verstandig (net zoals bvb. onze overmatige vlees- en visconsumptie).

    Het wordt dus tijd dat men kritischer wordt mbt mobiliteit, en dat men zich voor elke verplaatsing afvraagt wat de meest logische keuze is. Vooral voor korte verplaatsingen met weinig bagage (en dat zijn nu net de meeste verplaatsingen) vind ik dat de slinger te ver doorgeslagen is naar de auto. De mens is een gewoontedier die het zichzelf liefst zo gemakkelijk mogelijk maakt, dus daarin kan de overheid sensibiliseren en (financieel) aanmoedigen of ontmoedigen wat in ieders belang is.

    En over ethiek: Alles in onze samenleving is afhankelijk van energie, waarvan de meeste afkomstig is van eindige fossiele brandstoffen. Bij energieschaarste komt de economie in het gedrang, wat tot armoede, sociale onlusten en zelfs oorlogen kan leiden.

    Het lijkt me dus niet zo ethisch om voor je dagelijkse persoonlijke vervoer te kiezen voor een eindige energiebron die ook nog eens de klimaatverandering versnelt, vooral als er goede alternatieven zijn (naast transport heb je natuurlijk ook energieverslinders als gebouwen, landbouw, industrie,… het is dus een én-én-verhaal, maar hier gaat het nu over mobiliteit).

    De fiets is het meest energie-efficiënte transportmiddel ter wereld, in een wereld met steeds meer mensen en steeds duurdere energie vind ik het wel ethisch dat je voor je persoonlijke vervoer niet meer dan je deel uit de energietaart neemt.

    Beantwoorden
  3. Ik zie eigenlijk weinig relevante ‘grijze’ zone voorbeelden passeren waarin de fiets niet moreel de beste keuze is. Wellicht moet ik het boek eens goed lezen. Getekend, ‘held’ die iedere dag 50km fietst en daarmee geen autokilometer meer genereert (+ nog een 😉 om het wat minder serieus te laten overkomen).

    Beantwoorden
  4. Stadscentra voor: voetgangers, fietsers, openbaar vervoer(ook taxi’s) en prioriteitsvoertuigen.
    Buiten de stadscentra: auto
    Behalve trein- en busverbindingen tussen de steden onderling zou dan ook het openbare vervoer buiten de stad afgebouwd worden ten gunste van het openbaar vervoer in de stad.

    Is dat een (lange termijn) evolutie die te verdedigen valt?

    Beantwoorden
  5. Wat voor zin heeft zo’n mierenneukerige, hysterische zoektocht naar tegenvoorbeelden van de morele superioriteit van fiets. Als er honderd argumenten tegen de auto pleiten waarvan een tiental extreem zwaarwichtige wat voor zin heeft het dan onze hersenen te pijnigen op zoek naar fantasietjes en vergezochte uitzonderingen als argumenten tegen de fiets. De mier en de olifants zullen ten allen kosten gelijkgeschakeld moeten worden voor sommige mensen. Zelfs voor slimmeriken met een doctoraat. Die vooral rond de pot draaien aan het “debat” toevoegt.

    Is “morele eerlijkheid” niet belangrijker dan intellectuele eerlijkheid?

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: